Przodkami tych psów były płochacze francuskie i hiszpańskie. W XVI wieku Cavaliery cenione były we Francji głównie przez Henryka III, a później przez Ludwika XIV. W Anglii znane były w kręgach arystokracji jako psy do towarzystwa. Rasa ta znalazła uznanie wśród takich osobistości jak: Karol I i II, od którego wzięła się nazwa rasy, hodowali je także wcześniej: James I (1437-1460), Henryk VIII, Elżbieta I oraz Maria Stuart.

Budowa 

• Głowa i czaszka: czaszka prawie płaska między uszami. Płytki stop. Długość kufy od stopu do czubka nosa około 4 cm. Nozdrza czarne, dobrze rozwinięte, bez niedopigmentowanych plam. Kufa zwężająca się. Wargi dobrze rozwinięte, ale nie obwisłe. Twarzoczaszka dobrze wypełniona pod oczami. Niepożądana jakakolwiek tendencja do wąskiej kufy (bekasi pysk).
• Oczy: duże, ciemne, okrągłe lecz nie wyłupiaste, szeroko rozstawione.
• Uszy: długie, wysoko osadzone, mocno opiórowane.
• Pysk: szczęka i żuchwa mocne z doskonałym zgryzem nożycowym tj. górne zęby ściśle zachodzące na dolne, ustawione prostopadle do szczęki i żuchwy.
• Szyja: umiarkowanej długości, nieco łukowata.
• Kończyny przednie: umiarkowanie rozwinięta klatka piersiowa, dobrze kątowane łopatki, kończyny proste z umiarkowanym kośćcem.
• Kończyny tylne: nogi o umiarkowanie mocnym kośćcu, dobrze kątowany staw kolanowy - bez tendencji do postawy krowiej lub sierpowatego postawienia kończyn.
• Łapy: zwarte , wysklepione i mocno owłosione.
• Ogon: długość ogona w proporcji do ciała, dobrze osadzony, noszony wesoło lecz nigdy zbytnio powyżej linii grzbietu.
• Tułów: krótki, zwarty, dobrze ożebrowany. Grzbiet prosty.
• Ruch: swobodny, elegancki z mocną akcją kończyn tylnych. Kończyny przednie oglądane z przodu i z tyłu poruszają się równolegle.

Szata i umaszczenie 

• Szata jest długa i jedwabista, zupełnie bez loków. Lekka falistość dopuszczalna. Obfite pióra. Zupełnie nie trymowana.

• Uznane umaszczenia

1. Blenheim: głęboki kasztanowo-rudy kolor łat równomiernie rozmieszczonych na perłowobiałym tle. Znaczenia na głowie symetryczne z miejscem między uszami na wysoko cenioną plamę (znaczenie) w kształcie rombu (jest to charakterystyczna cecha rasy).

2. Tricolor (trójkolorowe): czarne i białe łaty równo rozmieszczone z podpalanymi znaczeniami nad oczami, na policzkach, wewnątrz uszu, na wewnętrznej stronie kończyn i spodzie ogona. Jakiekolwiek inne kolory lub rozkład barw w najwyższym stopniu niepożądane.

3. Black and tan (czarne podpalane): kruczoczarne tło z podpalaniem nad oczami, na policzkach, wewnątrz uszu, na klatce piersiowej i pod spodem ogona. Podpalanie powinno być w żywym odcieniu. Białe znaczenia niepożądane.

4. Ruby (rubinowy): jednolity kolor głęboko czerwony. Białe znaczenia niepożądane.

Zachowanie i charakter 

Żywy i wesoły, pełen wdzięku, lubiący zabawę, przywiązany do członków rodziny, pozbawiony lęku i agresji, przyjacielski. Wykazuje się zachowaniami prospołecznymi wobec psów oraz innych zwierząt domowych. Cavaliery to psy uległe, świetnie nadajace sie do szkolenia i domów z dziećmi. Mają oczywiście mimo swoich małych rozmiarów potrzebuje odpowiedniej dawki ruchu. Uwielbia spędzać czas na kolanach opiekuna. Przywiązuje sie do wszystkich domowników, nie wyszczególbnia jednego pana.

Współcześnie Cavalier King Charles Spaniel jest hodowany w celach reprezentacyjnych. Wykorzystuje się także go w dogoterapii. Nadaje się do psich sportów tj. mini agility. Dawniej używany do polowań. Teraz jest psem głównie do towarzystwa.

Regularnie należy kontrolować stan wrażliwych oczu (tendencje do obfitego łzawienia) i uszu. Wymaga częstego czesania. Sierści się nie podcina.

Odkąd w 1973 roku najpiękniejszym psem spośród wszystkich ras na prestiżowej wystawie Crufts'a został Cavalier King Charles spaniel, rasa ta stała się w Anglii oraz poza jej obszarem jedną z najpopularniejszych ras do towarzystwa.